امیرالمؤمنین (ع) از لسان پیامبر (ص) :
1 – حدیث منزلت :
إنَّ رسولَ الله (ص) خَرجَ إلی تَبوک واستَخلفَ علیّاً ، فقال : أتخلفنی فی الصبیان و النّساء ؟ قال (ص) : الا ترضی ان تکون منی بمنزلة هارون من موسی الاّ انه لیس نبی بعدی .
رسول خدا (ص) به عزوه تبوک رفت و علی (ع) را خلیفه خود قرار داد ، علی (ع) گفت : آیا مرا در میان بچهها و زنها به جای خود میگذاری ؟ حضرت (ص) فرمود : آیا راضی نمیشوی که منزلت تو به من ، منزلت هارون به موسی باشد به جز اینکه پیغمبری بعد از من نیست ؟
( صحیح بخاری /غزوه تبوک/ج5/ص129 ) ، ( صحیح بخاری /ج4/ص208 ) ، ( صحیح مسلم /ج7/ص120/121 ) و دهها کتاب معتبر اهل سنت .
حاکم نیشابوری در مورد این حدیث می گوید : این حدیث در حدّ تواتر است . ( کفایة الطالب /283 )
در قرآن کریم منزلت هارون نسبت به حضرت موسی (ع) این چنین بیان شده است :
" وَاجْعَلْ لِي وَزِيرًا مِنْ أَهْلِي * هَارُونَ أَخِي * اشْدُدْ بِهِ أَزْرِي * وَأَشْرِكْهُ فِي أَمْرِي : و وزيرى از خاندانم براى من قرار ده * برادرم هارون را * با او پشتم را محكم كن * و او را در كارم شريك ساز ( طه / 32-29 ) "
" وَوَاعَدْنَا مُوسَى ثَلاثِينَ لَيْلَةً وَأَتْمَمْنَاهَا بِعَشْرٍ فَتَمَّ مِيقَاتُ رَبِّهِ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً وَقَالَ مُوسَى لأخِيهِ هَارُونَ اخْلُفْنِي فِي قَوْمِي وَأَصْلِحْ وَلا تَتَّبِعْ سَبِيلَ الْمُفْسِدِينَ : و موسى به برادرش هارون گفت : جانشين من در ميان قومم باش و (آنها) را اصلاح كن و از روش مفسدان پيروى منما (اعراف / 142 ) "
الف ) وزارت :
وزیر کسی است که بار سنگین مسئولیتی را که امیر دارد بر دوش میکشد و متصدی انجام آن میشود ، این مقام نه تنها در حدیث منزلت بلکه در روایات دیگر در کتب حدیث و تفسیر عامه برای آن حضرت وارد شده است مانند : التفسیر الکبیر (ج12/ص26 ) در تفسیر آیه 55 سوره مبارکه مائده ، الطبقات الکبری ( ج3/ص23 ) .
ب ) اخوت و برادری :
برادری هارون با حضرت موسی (ع) نَسَبی بود ، این منزلت را رسول خدا (ص) برای حضرت علی (ع) با عقد اخوّت محقق کرد . روایات شیعه و سنی در این باره بسیار است از جمله روایت عبدالله بن عمر که گفت : چون پیامبر (ص) به مدینه وارد شد بین اصحاب اخوت و برادری برقرار کرد ، پس علی (ع) با چشمان گریان آمد و گفت : یا رسول الله (ص) اصحابت را برادر کردی و مرا با کسی برادر نکردی ، حضرت در پاسخش فرمود : " یا علی أنتَ أخی فِی الدُّنیا و الآخرة " . ( مستدرک علی الصحیحین /ج3/ص14 ) ، سنن ترمذی /ج5/ص300 ) ، ( کنزالعمال /ج13/ص140 )
این نکته هم لازم است یادآوری شود که هنگام نزول آیه " إنَّماالمؤمنوُنَ إخوَةٌ ( حجرات/10 ) " مقام حضرت علی (ع) از هر مؤمنی بالاتر و رفیعتر بوده است زیرا پیامبر (ص) هر کدام از اصحاب را به حسب منزلتشان برادر دیگری قرار میداد و علی (ع) را برادر خود قرار داد . ( المستدرک علی الصحیحین /ج3/ص14 )
امیرالمؤمنین (ع) با تلاش بی وقفه خود در راه بندگی خداوند ، برادر کسی شد که خداوند در شأنش فرمود " عَسَى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقَامًا مَحْمُودًا : اميد است پروردگارت تو را به مقامى در خور ستايش برانگيزد (اسراء /79 ) "
ج ) شدت اَزر :
احادیثی وارد شده که پیامبر (ص) از خداوند درخواست نمود که پشت او را به حضرت علی (ع) محکم گرداند و خداوند تبارک و تعالی دعای حضرت را مستجاب فرمود - ( الدّرالمنثور/ج4/ص295 ) ( تفسیر کبیر/ج12/ص36 ) ( شواهدالتنزیل/ج1/ص230 ) - همانگونه که پشت حضرت موسی (ع) را به وسیله برادرش هارون محکم کرد ، چنانچه خداوند در مقام استجابت دعای حضرت موسی (ع) فرمود " سَنَشُدُّ عَضُدَكَ بِأَخِيكَ: بزودى بازوان تو را بوسيله برادرت محكم (و نيرومند) مىكنيم ( قصص/35 ) " ، آیا معقول است برای امّت ، ظهیر و پشتیبانی غیر از پشتیبان پیامبر (ص) باشد ؟!
د ) اصلاح امر :
همان گونه که هارون مصلح قوم حضرت موسی (ع) و جانشین او بود ، همچنین آن مقام و منزلت در امّت رسول اکرم (ص) برای حضرت علی (ع) است . اصلاح کردن به قول مطلق ، شأن کسی است که خود متّصف به صلاح مطلق و کامل باشد چنانچه قرآن در وصف حضرت عیسی (ع) و حضرت یحیی (ع) میفرماید " وَيُكَلِّمُ النَّاسَ فِي الْمَهْدِ وَكَهْلا وَمِنَ الصَّالِحِينَ: و با مردم در گاهواره و در حالت كهولت ( و ميانسال شدن) سخن خواهد گفت و از شايستگان است (آل عمران /46 ) " ؛ " أَنَّ اللَّهَ يُبَشِّرُكَ بِيَحْيَى مُصَدِّقًا بِكَلِمَةٍ مِنَ اللَّهِ وَسَيِّدًا وَحَصُورًا وَنَبِيًّا مِنَ الصَّالِحِينَ : خدا تو را به يحيى بشارت مىدهد (كسى) كه كلمه خدا [مسيح] را تصديق مىكند و رهبر خواهد بود و از هوسهاى سركش بركنار و پيامبرى از صالحان است (آل عمران/ 39 ) "
ﻫ ) شرکت در امر :
همچنان که هارون شریک کار حضرت موسی (ع) بود ، این مقام به مقتضای حدیث – به جز مقام نبوت – برای حضرت علی (ع) هم ثابت است . از جمله کارهای پیامبر (ص) امور ذیل بودند :
1 – تعلیم کتاب و حکمت :
الف ) خداوند به پیامبر (ص) کتاب و حکمت نازل فرمود : " وَأَنْزَلَ اللَّهُ عَلَيْكَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَعَلَّمَكَ مَا لَمْ تَكُنْ تَعْلَمُ وَكَانَ فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكَ عَظِيمًا : و خداوند كتاب و حكمت بر تو نازل كرد و آنچه را نمىدانستى به تو آموخت و فضل خدا بر تو (همواره) بزرگ بوده است (نساء /113 ) " ب ) پیامبر (ص) وظیفه تعلیم کتاب و حکمت و تزکیه مردم را بر عهده دارد : " لَقَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ إِذْ بَعَثَ فِيهِمْ رَسُولا مِنْ أَنْفُسِهِمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِنْ كَانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلالٍ مُبِينٍ : خداوند بر مؤمنان منت نهاد [نعمت بزرگى بخشيد] هنگامى كه در ميان آنها، پيامبرى از خودشان برانگيخت كه آيات او را بر آنها بخواند، و آنها را پاك كند و كتاب و حكمت بياموزد هر چند پيش از آن، در گمراهى آشكارى بودند. (آل عمران/ 164 ) "
2 – بیان امور مورد اختلاف مردم :
" لِيُبَيِّنَ لَهُمُ الَّذِي يَخْتَلِفُونَ فِيهِ : هدف اين است كه آنچه را در آن اختلاف داشتند براى آنها روشن سازد ( نحل / 39 ) "
" قال رسول الله (ص) : أنتَ تبیّن لأمتّی ما اختَلفوا فیه من بعدی : تو پس از من هر آنچه امت در آن اختلاف دارند ، واضح و آشکار میسازی " ( مستدرک علی الصحیحین/ج3/122 ) ، ( تاریخ مدینه دمشق /ج2/487 ) ، (امامت امیرالمؤمنین(ع)/علامه میلانی )
3 – پیامبر به مؤمنین از خود مؤمنین سزاوارتر است :
" النَّبِيُّ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ : پيامبر نسبت به مؤمنان از خودشان سزاوارتر است ( احزاب / 6 ) "
حضرت علی (ع) در تمام شئون شریک پیامبر (ص) خواهد بود .
و ) خلافت :
همچنان که هارون خلیفه حضرت موسی (ع) بود ، به مقتضای این حدیث خلافت بلافصل حضرت علی (ع) هم ثابت میشود . ( برگرفته از فرمایشات مرجع عالیقدر حضرت آیة الله وحید خراسانی / اول مظلوم روزگار )