اكبرالقراء استاد مصطفى اسماعیل

 

اكبرالقراء استاد مصطفى اسماعیل از مشاهیر و نوابغ علم قرائت قرآن در جهان اسلام است كه كلام خدا را با آهنگى بسیار لطیف و دلنشین و با الحانى منطبق با معانى و مفاهیم الهى تلاوت مى كند. وى استادى است بى بدیل كه در فن قرائت سبكى بسیار ممتاز دارد. مردى است كه تمامى قاریان جهان در آستان پر از معنویتش سر تعظیم فرود مى آورند و همه به او عشق مى ورزند. به راستى كه تلاوت شیوا و ممتاز قارى برجسته اى چون مرحوم استاد مصطفى اسماعیل كه توأم با دلپذیرترین نغمات آسمانى و كلام روح بخش آیات الهى مى باشد جان را طراوت و آرامش مى بخشد و این چنین است كه رسول خدا صلى الله علیه وسلم مى فرمایند «صداى نیكو زینتى است براى قراء». قاریان مبرز و اهل فن بر این عقیده اند كه صوت محزون مرحوم استاد مصطفى اسماعیل داراى صفا و پختگى و جذبه اى روحانیست كه به دل هاى مستمعین مى ‌نشیند و از گیرایى خاصى برخوردار است .مصطفى را ، نه تنها قرائت او بلكه تواضع و جوان مردى اش دوست داشتنى مى كند. وقتى سوره احزاب را مى خواند مردم چنان فریاد به تحسین اومى گشایند كه مجلس به خود مى لرزد و وقتى در اثناى قرائت با تواضع و افتادگى از مردم اجازه پایان قرائت خود را مى خواهد ، آن ها به او اصرار مى ورزند و از او ادامه قرائت را التماس مى كنند. او نیز مى خواند و آنگاه یكى از قرائت هاى استثنایى تاریخ را مى آفریند و سوره الحاقه را چنان مى خواند كه مستمعین را هوش از سر به در مى شود. تلاوت هاى مرحوم استاد مصطفى اسماعیل تا اعماق جان انسان رسوخ نموده و مستمع را به اندیشیدن در آیات الهى قرآن و پند و عبرت گرفتن از كلام پروردگار متعال ترغیب می‌كند. بجاست در این زمینه به سخنان حضرت آیت الله خامنه اى رهبر معظم انقلاب اسلامى كه در جمع قاریان و كاركنان رادیو قران ، ایراد فرموده اند توجه كنید:
«هنر قارى قرآن این است كه هرچه بیشتر معانى قرآن را در ذهن مستمع مجسم بكند؛ به این نكته توجه كنید: این كه مى بیند یك تلاوت گرى یك دفعه گل مى كند و اهل نظر و اهل بصیرت او را قبول مى كنند بى جهت نیست یك علتى دارد. شیخ مصطفى اسماعیل یا عبدالفتاح و اساتیدى از این قبیل كسانى هستند كه وقتى قرآن مى خوانند شما مى ‌بینید مفاهیم قرآن در ذهن شان مجسم است؛ احساس مى كنید او دارد مفاهیم را به شما میدهد نه حرف را؛ علت (شهرتشان) اینها هست لذاست كه اینها در همان منطقه خودشان هم معروف مى شوند و دیگران و شاگردهایشان مقلد اینها مى شوند. و شما نگاه كنید بین این قراء بزرگ؛ مثلا شیخ مصطفى اسماعیل كه من دقت كردم و شاید دیگران هم همین طور باشند من ندیدم جایى در وقف مطلق مصطفى اسماعیل نایستد ؛ معمولا مى ایستد ؛ شما هم بایستید ؛ این ایستادن صدا را زیباتر و دلنشین تر مى كند و هم معنى ؛ این هم یك نكته بود » .شیوه اى را كه مرحوم مصطفى اسماعیل در علم قراءات مبتكر آن بوده است شاهكارى برجسته است كه در آن قارى قرآن همزمان با تلاوت و بیان علم تجوید قادر است تا مفاهیم آیات الهى را به مستمعین برساند و تجسم عینى مفاهیم عمیق قرآنى را ایجاد نماید و اینچنین است كه جوهر و بطن قرآن كریم در لحن زیباى قارى گرانقدر و ارجمندى چون مرحوم استاد مصطفى اسماعیل مى درخشد . مرحوم استاد به كلیه قراءات سبعه و راویان قراء تسلط و چیرگى خاصى داشت و با قرائت گوناگون قرآن كریم را تلاوت مى نمود ، اما اكثراً به قرائت ورش مصرى به تلاوت آیات مبادرت مى ورزید .همچنین او به تمامى مقامات و الحان قرآنى مهارت و استادى وافرى داشت بطورى كه اهل فن او را یگانه مقرى قرآن مى دانند .مصطفى در ناحیه طنطا از كشور مصر متولد گردید و تحت آموزش اولیه استاد سید البدوى قرائت قرآن را فرا گرفته ، سپس در ناحیه طنطا در مؤسسه الاحمدى به همراه شیخ خلیل الحصرى در محضر شیخ «ابراهیم سلّام» كه از بزرگترین اساتید آن زمان بود به تحصیل علوم عالى قرائت پرداخت . زمانى كه مصطفى براى اولین بار به شهر قاهره مسافرت كرد ، در ملاقات با شیخ محمد رفعت قرائت قرآن نمود ، آنگاه امام القرّاء دستانش را در میان گرفته ، آینده اى درخشان را به او نوید داد . او كه یك نابینا بود با چشم بصیرت مصطفى را به خوبى شناخت و زیبایى كار او را در اعماق وجود خویش احساس كرد . مصطفى یكى از اساتید مسلم علم قرائت است ، استادى كه با آشنایى با نغمات و مقامات موسیقى و علم تجوید ، بهترین و بالاترین قرائت ها را آفریده است . او مى گوید : « طریقه تجوید و صوت قرآن كریم بر پایه حدود 18 مقام استوار است كه برخى از آنان عبارت اند از : بیات و مشتقات آن... صبا ، شور ، حجاز ، رست ، سه گاه ، عجم ، مرمل ، نهاوند ، عشاق و ... » از نظر مصطفى یك قارى قرآن كه داراى صوتى زیباست ناگزیر است كه با موسیقى آشنا باشد و نیز وقف و ابتدا را باید بداند ، اما این همه در شرایطى است كه قارى به اصول تلاوت خللى وارد نساخته و حق آیات را ادا كند . صوت خوش در آیات و احادیث نیز پسندیده است و همواره مورد تایید بوده است . آنجا كه حضرت رسول (ص) فرمودند : « قرآن را با صوت زیبا ، نیكو بخوانید » و همچنین مى فرمایند : « آن كس كه قرآن را با تَغَنّى و آهنگ قرائت نكند از ما نیست ». همه مى دانند مقصود از غنا و آهنگ در اینجا صوت نیكوست . صوتى كه حق تلاوت را آن چنان كه مورد رضاى خداست فراهم مى سازد .مرحوم استاد حصرى درباره صوت استاد مصطفى اسماعیل مى گوید « او از جمله قاریان ممتازى است كه در بیان الحان قرآنى تسلط و استادى خاصى داشت.از نظر مصطفى یك قارى قرآن بزرگترین و بهترین سفیر براى اسلام و كشور خود مى باشد . وى در این راستا عنوان مى كند كه در سفرى كه در سال 1352 به تركیه داشته است استقبال زیادى از سوى مردم و مقامات كشورى صورت گرفت ، تا آنجا كه نخست وزیر تركیه خود شخصاً به استقبال و دیدار با وى آمدند و به همراه وزیر فرهنگ به مدت نیم ساعت با وى به گفتگو نشستند ، پس از آن قرآنى را كه حروف آن با آب طلا نوشته شده بود ، به او هدیه كردند . و نیز طى مسافرت هایى كه به لبنان داشت از سال 1353 به مدت 3 سال در ایام ماه مبارك رمضان به تلاوت قرآن در این كشور پرداخت ؛ در اینجا نیز به او نشان درجه یك كشور را اعطا كردند . شیخ مصطفى اسماعیل به كشورهاى بسیار زیادى در اقصى نقاط جهان مسافرت كرده است . وى مى گوید : « یك قارى قرآن در قلوب مسلمین جهان جایگاه ویژه اى دارد . مردم از او استقبالى شایسته شخصیت او به عمل مى آورند ، حتى از زمانى كه قدم در فرودگاه آن دیار مى گذارد ، روزنامه ها و مجلات پیرامون تاریخ زندگى او و تاریخ كشورش ، مقالات بسیار می‌نویسند و رادیو و تلویزیون نیز در این رابطه به پخش برنامه هایى اهتمام مى ورزند ».رهبر معظم انقلاب اسلامى حضرت آیت الله خامنه اى به تلاوت هاى مصطفى اسماعیل علاقه وافرى دارند . ایشان مى فرمایند : « علّت شهرت این قارى این است كه به هنگام تلاوت مفاهیم و مضامین را در ذهن مجسم مى كند...»آرى استاد مصطفى ، از اساتید برجسته اى است كه چون تلاوت مى كند ، هر جا كه شنونده اى باشد بى اختیار به تحسین و تشویق او لب مى گشاید . آنگاه كه لفظ (ماءِ) را تلاوت مى كند ، چنان مى خواند كه مستمع آب را در مقابل دیدگان مجسم مى كند . این حالت در تمامى كلمات و آیات مشهود است .از مشهورترین اماكنى كه استاد در آن مكان ها به تلاوت قرآن پرداخته است ، مسجد جامع اموى ، جامع كبیر در لبنان ، مسجد امام حسین (ع) در عراق ، مسجدالاقصى ، مسجدالحرام و مسجد جامع كبیر در پاریس را مى توان نام برد .این اساتید بزرگ علم قرائت قرآن علاوه بر تلاوت هاى مجلسى ، تمامى قرآن كریم را نیز به شیوه ى تحقیق و ترتیل قرائت كرده است كه در اكثر كشورها ، شیفتگان كلام الهى ، به تلاوت هاى زیباى او گوش جان سپرده ، از آن بهره ها مى گیرند و قاریان بسیار با استماع تلاوت هایش دراین راه به مراتب اعلى در قرائت قرآن رسیده اند . تلاوت هاى این استاد مسلم علم قرائت همه هفته از رادیو قرآن جمهورى اسلامى ایران به سمع دوستداران تلاوتهاى ایشان مى رسد .سرانجام شیخ مصطفى اسماعیل پس از عمرى پربار ، در حالى كه شیفتگان بیشمارى از تلاوت هاى دلنشین خویش برجاى گذارده بود ؛ در سال 1359 ه.ش. در شهر قاهره به سوى معبود شتافت و بدین سان جهان اسلام در غم از دست دادن نابغه اى - كه سراسر جهان به عظمتش معترف بود - سوگوار گردید . فردى كه با صوت و لحن دلنشین اش توانست بسیارى را فراسوى دین مبین اسلام رهنمون سازد . همانگونه كه خود بارها گفته بود : یك قارى قرآن بزرگترین سفیر قرآن عزیز است

---

ارسالی توسط قاری محترم و عضو مجمع جناب آقای عباس حایری