اعتدال - قسمت دوم

2 – ایمنی از هلاکت :
از وصایای امیرالمؤمنین (ع) به فرزندش : لن يَهلِكَ مَنِ اقتَصَدَ : كسى كه ميانه روى كند، هرگز هلاك نشود .(میزان الحکمه/16225)
3 – آسان شدن مشکلات زندگی :
امام علی (ع) : مَن تَحَرَّى القَصدَ خَفَّت علَيهِ المُؤَنُ : هر كه ميانه روى پيشه كند ، هزينه(سختی های) زندگيش سبك شود.( میزان الحکمه/14883 )
4 – سلامتی :
امام علی (ع) : مَن أرادَ السَّلامةَ فَعلَیهِ بِالقَصد : هر کس طالب سلامتی است باید میانه رو باشد . ( غررالحکم/5042 )
5 – کسب روزی :
رسول گرامی اسلام (ص) : مَن اقتَصدَ فی مَعیشَتِهِ رَزقهُ الله : کسی که در زندگی خود میانه رو باشد خداوند به او روزی مرحمت می‌کند . ( کافی/ج2/ص122 )
6 – عامل نجات :
رسول اکرم (ص) : ثَلاثٌ مُنجِياتٌ : العَدلُ في الرِّضا و الغَضَبِ ، و القَصدُ في الغِنى و الفَقرِ ، و مَخافَةُ اللّه ِ في السِّرِّ و العَلانِيَةِ : سه چيز نجات بخش است : رعايت عدالت در حال خشم و خشنودى ، ميانه روى در توانگرى و تهيدستى و ترس از خدا در نهان و آشكار. ( میزان الحکمه/٢٠١١٢ )
پیامدهای عدم اعتدال
1 – ندامت :
الف ) امام علی (ع) : الحِدَّةُ ضَرْبٌ مِن الجُنونِ ، لأنَّ صاحِبَها يَنْدَمُ ، فإنْ لَم يَنْدَمْ فجُنونُهُ مُسْتَحكِمٌ : تندروی بیجا نوعی دیوانگی است ، زیرا که صاحبش پشیمان می‌شود و اگر پشیمان نشد معلوم می‌شود که جنون او ریشه دار است . ( نهج‌البلاغه/ح255 )
ب ) ٢٠١٥٧- عنه عليه السلام : ثَمَرَةُ التَّفريطِ النَّدامَةُ  و ثَمَرَةُ الحَزمِ السَّلامَةُ  : ثمره تفريط پشيمانى است، و ثمره استوار انديشى سلامت.( میزان الحکمه/20157 )
2 – ملامت :
امام علی (ع) : از کوتاهی کردن در اموری که باید انجام شود بپرهیزید ، زیرا که موجب سرزنش و عتاب قرار خواهید گرفت . ( غررالحکم/ح2580 )
3 – عدم استجابت دعا :
امام صادق (ع) : أربعٌ لا يُستَجابُ لَهُم دعاءٌ : ... و رجلٌ كانَ لَهُ مالٌ فأفسَدَهُ فيقولُ : يا ربِّ ارزُقْنى ، فيقولُ لَهُ : أ لَم آمُرْكَ بالاقتِصادِ ؟ : دعای چهار گروه مستجاب نمی‌شود : یکی از آن‌ها کسی است که مالی داشته و آن را تباه و از بین برده باشد ، پس ( در حالی که فقیر شده است ) می‌گوید : پروردگارا به من روزی ده ؛ خداوند می‌گوید : مگر من به تو فرمان میانه روی و اعتدال ندادم ؟ ( میزان الحکمه / 5925 )
4 – فقر و نداری :
رسول گرامی اسلام (ص) : کسی که میانه روی را رعایت کند خداوند او را بی‌نیاز می‌کند و کسی که زیاده روی و بیهوده خرجی کند خداوند او را فقیر می‌نماید . ( نهج‌الفصاحه / ص755/ح2939 )
5 – آتش دوزخ :
امام علی (ع) : النّارُ غايَةُ المُفَرِّطينَ :آتش دوزخ ، پایان کار افرادی است که ( نسبت به اوامر و نواهی الهی ) کوتاهی کردند . ( میزان الحکمه/4037 )
الگوهای اعتدال
1 – پیامبر اسلام  (ص) و اهل بیت (ع)  :
امام علی (ع) :  حتّى أفْضَتْ كَرامَةُ اللّه ِ سُبْحانَهُ و تعالى إلى مُحمّدٍ صلى الله عليه و آله ... سِيرَتُهُ القَصْدُ ، و سُنَّتُهُ الرُّشْدُ ، و كلامُهُ الفَصْلُ ، و حُكْمُهُ العَدْلُ : تا آن كه كرامت خداوند سبحان (مقام پيامبرى) به محمّد صلى الله عليه و آله رسيد ... رفتارش ميانه روى و اعتدال است و طريقه اش راهنمايى و هدايت ، سخنش حق را از باطل جدا مى سازد و حكم و داورى اش به عدل و داد است . ( نهج البلاغه/خ 94 )
رسول گرامی اسلام (ص) :  نَحنُ كَلِمةُ التَّقوى ، و سَبيلُ الهُدى، و المَثَلُ الأعلى ، و الحُجَّةُ العُظْمى ، و العُرْوَةُ الوُثْقى  : ٣٣٦٦- پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : ماييم آن كلمه تقوى و راه هدايت و الگوى برتر و حجّت بزرگ و دستگيره استوار . ( میزان الحکمه/3366 )
2 – حضرت ابراهیم (ع) :
"  ... فَاتَّبِعُواْ مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا وَ مَا كاَنَ مِنَ المُْشْرِكِينَ : بنا بر اين، از آيين ابراهيم پيروى كنيد، كه به حق گرايش داشت، و از مشركان نبود (آل عمران/95 )"
" وَ مَنْ أَحْسَنُ دِينًا مِّمَّنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلَّهِ وَ هُوَ محُْسِنٌ وَ اتَّبَعَ مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا  وَ اتخََّذَ اللَّهُ إِبْرَاهِيمَ خَلِيلًا :دين و آيين چه كسى بهتر است از آن كس كه خود را تسليم خدا كند و نيكوكار باشد و پيرو آيين خالص و پاكِ ابراهيم گردد؟ و خدا ابراهيم را به دوستىِ خود انتخاب كرد . ( نساء / 125 ) "
3 – عبادالرحمن :
" وَ عِبَادُ الرَّحْمَانِ ... ( فرقان / 63 ) " وَ الَّذِينَ إِذَا أَنفَقُواْ لَمْ يُسْرِفُواْ وَ لَمْ يَقْترُُواْ وَ كَانَ بَينْ‏َ ذَالِكَ قَوَامًا : و كسانى كه هر گاه انفاق كنند، نه اسراف مى‏نمايند و نه سخت‏گيرى بلكه در ميان اين دو، حدّ اعتدالى دارند. (فرقان / 67 ) "
امام صادق (ع) اين آيه را تلاوت فرمود و مشتى سنگ‏ريزه از زمين برداشت و محكم در دست گرفت و فرمود اين همان اقتار و سخت‏گيرى است، سپس مشت ديگرى برداشت و چنان دست خود را گشود كه همه آن به روى زمين ريخت و فرمود اين اسراف است ، بار سوم مشت ديگرى برداشت و كمى دست خود را گشود به گونه‏اى كه مقدارى فرو ريخت و مقدارى در دستش بازماند ، و فرمود اين همان قوام است . (كافى- بنا بر نقل تفسير نور الثقلين جلد 4 صفحه 29 )
واژه" قوام" (بر وزن عوام) در لغت به معنى عدالت و استقامت و حد وسط ميان دو چيز است و قوام (بر وزن كتاب) به معنى چيزى است كه مايه قيام و استقرار بوده باشد . (تفسير نمونه، ج‏15، ص: 154)

پروردگارا! گناهان ما را ببخش! و از تندرويهاى ما در كارها ، چشم‏پوشى كن!

 
جهت مطالعه بیشتر به کتب ذیل مراجعه نمائید :
1 – تفاسیر : نمونه ، المیزان ، نور ، مجمع البیان ، کشّاف
2 – کتب روایی : میزان الحکمه ، غرر الحکم ، بحارالانوار ، وسائل الشیعه
3 – نهج البلاغه
4 – بهشت اخلاق
5 – صحیح بخاری
6 – سنن ابن ماجه