دسته: تفسیرموضوعی قرآن کریم
بازدید: 3562
بسم الله الرّحمن الرّحیم نماز شب
« وَ الَّذِينَ يَبِيتُونَ لِرَبِّهِمْ سُجَّداً وَ قِياماً » : « كسانى كه شبانگاه براى پروردگارشان سجده و قيام مىكنند »
نماز شب در فرهنگ اسلامی ارزش فوق العاده ای دارد ، بیش از 10 آیه و روایات متعددی ناظر به این موضوع است ؛
1 - اولین آیه ، آیة فوق می باشد (آیة 64 سورة مبارکة فرقان ) ، باتَ ، یَبیتُ به معنای شب را در جائی ماندن است چه بیدار باشد ، چه به خواب رود ، چه نماز بخواند و ... ، مثلاً در آیة 81 سورة نساء می فرماید :{ وَ يَقُولُونَ طاعَةٌ فَإِذا بَرَزُوا مِنْ عِنْدِكَ بَيَّتَ طائِفَةٌ مِنْهُمْ غَيْرَ الَّذِي تَقُولُ وَ اللَّهُ يَكْتُبُ ما يُبَيِّتُونَ فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ تَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ وَ كَفى بِاللَّهِ وَكِيلاً : آنها در حضور تو مىگويند: (فرمانبرداريم)؛ امّا هنگامى كه از نزد تو بيرون مىروند، جمعى از آنان بر خلاف گفتههاى تو، جلسات سرّى شبانه تشكيل مىدهند ؛ آنچه را در اين جلسات مىگويند، خداوند مىنويسد. اعتنايى به آنها نكن! [و از نقشههاى آنان وحشت نداشته باش!] و بر خدا توكّل كن! كافى است كه او يار و مدافع تو باشد. } یعنی بات – یَبیتُ به معنای شب را به صبح رساندن است در حالی که بر علیه پیامبر (ص) توطئه می کردند ؛ همچنین در قضیة زیر که مربوط به امام هادی (ع) می باشد و در کتاب منتهی الامال آمده است : روایت شده است که شبی از امام هادی (ع) نزد متوکل (لع) سعایت و بدگویی کردند ، متوکل هم عده ای از سربازان خود را شبانه نزد آن حضرت فرستاد و ایشان را نزد متوکل آوردند ، متوکل(لع) جام شرابی در دستش بود و آن را به حضرت تعارف کرد ، حضرت فرمودند والله شراب هرگز داخل گوشت و خون من نشده است ، آنگاه متوکل به حضرت گفت باید برای ما شعری بخوانی ، حضرت هم اشعاری را که مشتمل بر بی وفایی دنیا و مرگ سلاطین و ذلت و خواری ایشان پس از مرگ است قرائت فرمودند ، متوکل (لع) پس از شنیدن این اشعار گریست و آن حضرت را با اکرام و احترام به منزلشان باز گردانید ، مطلع آن اشعار چنین است :
باتُوا عَلی قُلَلِ الاَجبالِ تَحرِسُهُم * غُلبُ الرِّجالِ فَلَم تَنفَعهُمُ القُلَلُ
( شب را به صبح رساندند در حالی که داخل قصرهایشان از آنها حفاظت می شد ) .
از کلمات بعدی آیه معلوم می گردد که منظور آیه فقط نخوابیدن نیست بلکه منظور شب زنده داری است ، سُجَّد جمع ساجد است و قیام نیز جمع قائم است .
2 - در آیه 79 سورة مبارکة اسراء خداوند متعال می فرماید : { وَ مِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نافِلَةً لَكَ عَسى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقاماً مَحْمُوداً: و پاسى از شب را [از خواب برخيز، و] قرآن [و نماز] بخوان! اين يك وظيفه اضافى براى توست؛ اميد است پروردگارت تو را به مقامى در خور ستايش برانگيزد! }
کلمة تهجد از مادة هجود به معنای خواب گرفته شده است امّا معنای تهجد برعکس ریشة آن و به معنای بیداری است ؛ نافله نیز به معنای زیادی و اضافة بر چیزی است ؛ با توجه به موارد فوق معنی آیه چنین می شود : " ای پیامبر ! بخشی از شب را بیدار باش و علاوه بر نمازهای واجب روزانه ، نمازهای اضافی و فوق برنامه به جا آور" *در تفسیر مقام محمود اختلاف نظر وجود دارد : برخی معتقدند منظور از این مقام ، مقام شفاعت کبرای پیامبر (ص) در جهان آخرت است ، در پی این تفسیر می توان نتیجه گرفت که این مقام ثمره و میوة عبادت شبانه است ، اگر پیامبر اسلام (ص) در سایة عمل به آن به مقام شفاعت کبری رسید ، ما هم می توانیم با احیاء این عبادت ارزشمند به مقام شفاعت صغری برسیم ؛ عدّه ای دیگر از مفسّرین معتقدند منظور از مقام محمود قرب الی الله است ، که نتیجة نماز شب رسیدن به قرب الهی است .
3 - در آیة 16 سورة سجده آمده است : { تَتَجافى جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضاجِعِ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفاً وَ طَمَعاً وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ يُنْفِقُونَ : پهلوهايشان از بسترها در دل شب دور مىشود [و بپا مىخيزند و رو به درگاه خدا مى آورند] و پروردگار خود را با بيم و اميد مىخوانند، و از آنچه به آنان روزى دادهايم انفاق مىكنند } ؛ در این آیة شریفه سخنی از نماز شب نیست ، ولی بی شک مصداق روشن راز و نیاز شبانه ، نماز شب است ؛ خداوند متعال در آیة بعد ، پاداش عجیب و بی سابقه ای برای نمازگزاران در شب بیان می کند :{ فَلا تَعْلَمُ نَفْسٌ ما أُخْفِيَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْيُنٍ جَزاءً بِما كانُوا يَعْمَلُونَ : هيچ كس نمىداند چه پاداشهاى مهمّى كه مايه روشنى چشمهاست براى آنها نهفته شده، اين پاداش كارهائى است كه انجام مىدادند} ، در روایتی از امام صادق (ع) در ذیل این آیه می خوانیم : خداوند در قرآن مجید پاداش همه چیز را مشخص و معین نموده ، ولی پاداش نماز شب را معیّن نکرده است .(بحار/ج87/ص140 )
4 - آیات ابتدائی سورة مبارکة مزمل : { يا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ * قُمِ اللَّيْلَ إِلاَّ قَلِيلاً * نِصْفَهُ أَوِ انْقُصْ مِنْهُ قَلِيلاً اَو زِد عَلَیهِ : اى جامه به خود پيچيده * شب را، جز كمى، بپاخيز * نيمى از شب را، يا كمى از آن كم كن*یا بر نصف آن بیفزا } ، این آیات به وضوح دستور خواندن نماز شب را به پیامبر (ص) می دهد .
5 ، 6 - در آیات 5 و 6 همان سوره باز هم اشاره به نماز شب است :{ إِنَّا سَنُلْقِي عَلَيْكَ قَوْلاً ثَقِيلاً * ِانَّ نا شِئَةَ اللَّيْلِ هِيَ أَشَدُّ وَطْئاً وَ أَقْوَمُ قِيلاً : چرا كه ما بزودى سخنى سنگين به تو القا خواهيم كرد * مسلّماً نماز و عبادت شبانه پابرجاتر و با استقامتتر است} ؛ در تفسیر قمی اشاره به این دارد که آن چیزی که بر پیامبر (ص) به عنوان قول ثقیل نازل می شود قیام لیل است و همچنین ناشِئَةَ اللَّيْلِ هم دلالت بر نماز شب دارد ، فردی که از رختخواب برای عبادت برمی خیزد از نظر مشقّت شدیدتر است و در مورد حضور قلب محکم ترین اقوال است ( تفسیر قمی /ج2 / ص392 ) ؛ همچنین در کتاب من لا یحضره الفقیه (ج1/ص299/ح1367/ب65 ) و تهذیب (ج2/ ص336/ح1385 ) از امام صادق (ع) در مورد تفسیر ناشِئَةَ اللَّيْلِ آمده است که آن حضرت فرمودند : قیام فرد از رختخواب است که تنها خداوند متعال را می جوید و جز او چیز دیگری را نمی طلبد .
7 - سورة مزمل و تأکید دیگری بر نماز شب در آیة 20 : { اِنَّ رَبَّكَ يَعْلَمُ أَنَّكَ تَقُومُ أَدْنى مِنْ ثُلُثَيِ اللَّيْلِ وَ نِصْفَهُ وَ ثُلُثَهُ وَ طائِفَةٌ مِنَ الَّذِينَ مَعَكَ وَ اللَّهُ يُقَدِّرُ اللَّيْلَ وَ النَّهارَ عَلِمَ أَنْ لَنْ تُحْصُوهُ فَتابَ عَلَيْكُمْ فَاقْرَؤُا ما تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ : پروردگارت مىداند كه تو و گروهى از آنها كه با تو هستند نزديك دو سوم از شب يا نصف يا ثلث آن را به پا مىخيزند ، خداوند شب و روز را اندازهگيرى مىكند ، او مىداند كه شما نمىتوانيد مقدار آن را [به دقّت] اندازهگيرى كنيد [براى عبادت كردن]، پس شما را بخشيد ، اكنون آنچه براى شما ميسّر است قرآن بخوانيد } .در تفسیر قمی در حدیثی از امام باقر (ع) در مورد این آیه آمده است که : پیامبر اکرم (ص) این کار را انجام داد ومردم را به آن بشارت داد ... و بدانید پیامبری نیامده است مگر اینکه خلوتی یا نماز شب داشته است و هیچ پیامبری نماز شب را در اول شب انجام نداده است . ( تفسیر قمی /ج2/ص392 )
8 - { ألَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِياماً وَ قُعُوداً وَ عَلى جُنُوبِهِمْ وَ يَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ: همانها كه خدا را در حال ايستاده و نشسته، و آنگاه كه بر پهلو خوابيدهاند، ياد مىكنند ، و در اسرار آفرينش آسمانها و زمين مىانديشند }؛ یکی از مصادیق این آیه شب زنده داری و نماز شب می باشد ، امام صادق (ع) از امام علی (ع) نقل فرمودند : آگاه کن قلبت را با تفکر و در دل شب ، شب زنده داری کن و از خدایت بترس . (کافی/ج2/ص54/ح1 ) یکی از مصادیق شب زنده داری و ذکر خداوند ، نماز شب است .
9 - یاد نیکو از کسانی که نماز شب به پا می دارند و به یاد خدا هستند ، حتی از اهل کتاب : { لَيْسُوا سَواءً مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ أُمَّةٌ قائِمَةٌ يَتْلُونَ آياتِ اللَّهِ آناءَ اللَّيْلِ وَ هُمْ يَسْجُدُونَ : آنها همه يكسان نيستند ، از اهل كتاب، جمعيّتى هستند كه [به حق و ايمان] قيام مىكنند ، و پيوسته در اوقات شب، آيات خدا را مىخوانند ، در حالى كه سجده مىنمايند ( آل عمران – 113 ) }؛ در تفسیر صافی ( ج2 / ص79 ) در تفسیر این آیات آمده است : آیات خداوند را در شب زنده داریشان می خوانند در حالی که همواره در سجود می باشند .
10 - در آیة 9 سورة زمر آمده است : { أَمَّنْ هُوَ قانِتٌ آناءَ اللَّيْلِ ساجِداً وَ قائِماً يَحْذَرُ الْآخِرَةَ وَ يَرْجُوا رَحْمَة رَبِّهِ َ:[آيا چنين كسى با ارزش است] يا كسى كه در ساعات شب به عبادت مشغول است و در حال سجده و قيام، از عذاب آخرت مىترسد و به رحمت پروردگارش اميدوار است؟! }؛ در حدیثی از امام باقر (ع) نقل شده است که حضرت فرمودند : منظور این آیه اقامة نماز شب است . (علل الشرایع /ص363/ح8/ب84 )
11 - در آیات 15 و 16 سورة مبارکة ذاریات خداوند متعال اعمال متقین را در دنیا بیان می کند و در آیات 17 و 18 اینچنین می فرماید :{ كانُوا قَلِيلاً مِنَ اللَّيْلِ ما يَهْجَعُونَ وَ بِالْأَسْحارِ هُمْ يَسْتَغْفِرُونَ : آنها كمى از شب را مىخوابيدند و در سحرگاهان استغفار مىكردند } ؛ در اصول کافی (ج3/ص446/ح18 ) و در تفسیر مجمع البیان (ج9-10/ص155 ) از امام صادق (ع) روایت شده است : کم است شبی که از مؤمنان فوت شود و آنها در آن شب به نماز و عبادت خدا نایستند ، همچنین در همین تفسیر از قول امام صادق (ع) آمده است : مؤمنان پرهیزکار در آخر شب در نماز وتر خود 70 مرتبه از خداوند متعال طلب استغفار می نمایند .
12 - { إِنَّ الْمُسْلِمِينَ وَ الْمُسْلِماتِ وَ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِناتِ وَ الْقانِتِينَ وَ الْقانِتاتِ وَ الصَّادِقِينَ وَ الصَّادِقاتِ وَ الصَّابِرِينَ وَ الصَّابِراتِ وَ الْخاشِعِينَ وَ الْخاشِعاتِ وَ الْمُتَصَدِّقِينَ وَ الْمُتَصَدِّقاتِ وَ الصَّائِمِينَ وَ الصَّائِماتِ وَ الْحافِظِينَ فُرُوجَهُمْ وَ الْحافِظاتِ وَ الذَّاكِرِينَ اللَّهَ كَثِيراً وَ الذَّاكِراتِ أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ مَغْفِرَةً وَ أَجْراً عَظِيما :به یقين، مردان مسلمان و زنان مسلمان، مردان با ايمان و زنان با ايمان، مردان مطيع فرمان خدا و زنان مطيع فرمان خدا، مردان راستگو و زنان راستگو، مردان صابر و شكيبا و زنان صابر و شكيبا، مردان با خشوع و زنان با خشوع، مردان انفاق كننده و زنان انفاق كننده، مردان روزهدار و زنان روزهدار، مردان پاكدامن و زنان پاكدامن و مردانى كه بسيار به ياد خدا هستند و زنانى كه بسيار ياد خدا مىكنند، خداوند براى همه آنان مغفرت و پاداش عظيمى فراهم ساخته است.(احزاب /35 ) } رسول گرامی اسلام (ص) فرمودند : إذا أیقَظَ الرَّجُلُ أهلَهُ مِنَ اللّیلِ فَتَوَضّا وَ صَلَّیا کُتِبا مِنَ الذّاکرینَ اللهَ کثیراً والذّاکّراتِ : هرگاه مرد نیمة شب همسرش را از خواب بیدار کند و هر دو وضو بگیرند و نماز بخوانند ، در شمار مردان و زنانی قلمداد می شوند که بسیار به یاد خدایند (میزان الحکمه/ج6/ح10888 ) ،یکی از مصادیق ( ذاکرین الله کثیراً و الذاکرات) زنان و مردان نماز شب خوان است .
13 - { وَ مِنَ اللَّيْلِ فَسَبِّحْهُ وَ إِدْبارَ النُّجُومِ : [همچنين] به هنگام شب او را تسبيح كن و به هنگام پشت كردن ستارگان (و طلوع صبح) ( سورة طور /آیة 49 )} که یکی از مصادیق تسبیح ، نماز شب است (میزان /6/334 ) .
14 - { وَ مِنَ اللَّيْلِ فَاسْجُدْ لَهُ وَ سَبِّحْهُ لَيْلاً طَوِيلاً : و در شبانگاه براى او سجده كن، و مقدارى طولانى از شب، او را تسبيح گوى} (سوره انسان ، آیه 26 )
نماز شب در احادیث و روایات
اثرات نماز شب در دنیا و آخرت :
1 - قال رسول الله (ص) : صَلاةُ اللَّیلِ مَرضاتُ الرَّبِّ (نماز شب رضایت خدا) و حُبُّ المَلائِکةِ ( دوستی فرشتگان) و سُنَّةُ الانبیاءِ (سنّت انبیاء ) و نورُ المَعرفةِ (نور معرفت) و أصلُ الایمانِ (ریشه ایمان) و راحةُ الأبدانِ (راحتی بدنها) و کِراهیةُ الشَّیطانِ (مایة ناراحتی شیطان) و سلاحٌ علی الأعداءِ (اسلحة مبارزه با دشمنان) و إجابَةُ الدّعاءِ (سبب اجابت دعا) و قَبولُ الأعمالِ (قبولی اعمال) و بَرکةُ فی الرِّزقِ (برکت در روزی) و شفیعٌ بَینَ صاحِبِها و بَینَ مَلکَ المَوتِ (شفاعت کننده بین نمازگزار و ملک الموت) و سِراجٌ فی قَبرهِ (روشنی قبر) و فِراشٌ تَحتَ جَنبِهِ (فرش قبر) و جواب مَعَ مُنکر و نکیرٍ (جواب نکیر و منکر) و مونِسٌ و زائرٌ فی قَبرِهِ إلی یَومِ القیامۀِ (همدم و زائر نمازگزار در قبر است تا روز قیامت) ، فَاذا کانَ یَومَ القیامۀِ کانتِ الصَّلاۀُ ظِلاًّ فَوقَهُ (پس چون روز قیامت شود ، نماز شب سایه ای است بالای سرش) و تاجاً علی رأسِهِ (تاجی است بر سرش) و لباساً علی بدنِهِ (لباسی است بر بدنش) و نوراً یسعی بینَ یَدیهِ (نوری است پیشاپیش وی) و سِتراً بَینَهُ و بینَ النّارِ (سپری است بین او و آتش) و حُجَّۀً لِلمُؤمنِ بینَ یَدَیِ اللهِ تعالی (حجّت مؤمن است در برابر خداوند) و ثِقلاً فی المیزانِ (باعث سنگینی میزان اعمال است) و جَوازاً علی الصِّراطِ (جواز عبور از صراط) و مِفتاحاً لِلجَنَّۀِ (کلید بهشت است) لأِنَّ الصَّلاۀَ تَکبیرٌ و تَحمیدٌ و تَسبیحٌ و تَمجیدٌ و تَقدیسٌ و تَعظیمٌ و قِراءۀٌ و دُعاءٌ (زیرا نماز تکبیر و تحمید و تسبیح و تمجید (بزرگداشت) و تقدیس و تعظیم و خواندن خداست) و إنَّ أفضَلَ الأعمالِ کُلُّها الصَّلاۀُ لِوَقتِها (و بهترینِ تمام اعمال نماز به وقت آن است). (بحار/ج87/ص161 )
2 - از معاذ بن جبل ، یکی از اصحاب پیامبر (ص)نقل شده است : هنگامی که برای جنگ تبوک حرکت کردیم هوا بسیار گرم بود و هر کس به سایه ای پناه برده بود ، پیامبر (ص) را در کنار خود تنها یافتم ، از فرصت استفاده کرده و خطاب به ایشان گفتم : أنبِأنی بِعملٍ یُدخِلُنی الجَنَّةَ و یُباعِدُنی مِنَ النّارِ : ای رسول خدا عملی به من تعلیم کن که با انجام ان از آتش جهنّم فاصله گیرم و داخل بهشت شوم ؛ پیامبر (ص) علی رغم خستگی راه و گرمای فوق العاده هوا از پرسش من استقبال کرد و فرمود : لَقَد سَئَلتَ عَن عَظیمٍ و إنّهُ لَیَسیرٌ علی مَن یَسَّرَهُ اللهُ عَلَیهِ : سؤال مهمی کردی ولی انجام آن بر کسی که خداوند به او توفیق دهد کار مشکلی نیست ! اگر به دستورات زیر عمل کنی جهنّم بر تو حرام و بهشت جایگاهت خواهد بود : تعبّد خداوند بدون شرک در پرستش ، اقامه نماز های واجب ، ادای زکات واجب و روزه ماه رمضان ؛ سپس پیامبر فرمودند : می خواهی دروازه های سعادت را به تو نشان دهم ؟ عرض کردم : بله یا رسول الله ! حضرت فرمودند : اَلصَّومُ جُنَّةٌ ( روزه سپری در برابر آتش جهنم است ) ؛ وَ الصَّدقةُ تُکَفِّرُ الخَطیئةِ ( صدقه گناهان را از بین می برد ) ؛ وَ قیامُ الرَّجُلِ فی جَوفِ اللَّیلِ یَبتَغی وَجهَ اللهِ ( شب زنده داری در دل شب رضایت خداوند را جلب می نماید) ( مجمع البیان /ج4 /ص331 ) .
3 - امام صادق (ع) سه چیز را موجب افتخار مؤمن و آن امور را باعث زینت وی در دنیا و آخرت می دانند : الصَّلوةُ فی آخِرِ اللَّیلِ ( اقامه نماز شب در انتها و پایان شب ) ؛ و یَأسُهُ مِمّا فی اَیدِی النّاسِ ( و قطع امید از آنچه در دست مردم است و از غیر خدا ) ؛ و َ وِلایَةُ الاِمامِ مِن آلِ مُحمّدٍ ( و پذیرش ولایت امامی از آل محمد(ص) . ( بحار /ج84 / 140 )
امام حسین (ع) و عشق به نماز شب ، تلاوت قرآن و دعا ؛
4 - امام حسین (ع) در بیان علّت مهلت خواستن شب عاشورا فرمودند : لَعَلَّنا نُصَلّی لِرَبِّنا اللَّیلةَ و نَدعوهُ و نَستَغفِروهُ فَهُوَ یَعلَمُ أنّی کُنتُ اُحِبُّ الصَّلاةَ لَهُ و تلاوةَ کتابهِ و کَثرةَالدعاء و الإستغفار . (بهشت اخلاق /ص732 )
سبب انتخاب حضرت ابراهیم (ع) به مقام خلیل اللّهی ؛
5 - رسول اکرم (ص) : ما اتَّخذَ اللهُ ابراهیمَ خَلیلاً إلاّ لِاِطعامهِ الطَّعامَ و صَلاتهِ بِاللّیلِ و النّاسُ نیامٌ : خداوند ابراهیم را خلیل خود نکرد مگر از آن رو که مردم را اطعام می کرد و شب هنگام که مردم خفته بودند نماز می خواند . ( علل الشرایع 35/4 )
کسانی که خداوند را بسیار یاد می کنند ؛
6 - رسول اکرم (ص) : إذا أیقَظَ الرَّجلُ أهلهُ مِنَ اللّیلِ و صَلَّیا کُتِبا مِنَ الذّاکرینَ اللهَ کثیراً و الذّاکراتِ : هرگاه مرد نیمه شب همسرش را از خواب بیدار کند و هر دو وضو بگیرند و نماز بخوانند در زمرة مردان و زنانی قلمداد می شوند که بسیار به یاد خدایند . ( نورالثقلین 4/279/120 )
این همه تأکید برای خواندن نماز شب برای چیست ؟
1 – با استراحت شبانه خستگی کار روزانه از بدن انسان خارج شده و آمادة راز و نیاز با خداوند است .
2 – در انتهای شب آدمی از مزاحمتهایی که معمولاً در طول روز برایش پیش می آید در امان است .
3 – بی شک به دنبال شور و نشاط و حال عبادت و فراغت کامل و رفع خستگی ، حضور قلب بهتری در نماز حاصل می شود .
4 – از انجا که این نماز در دل شب و در خلوت و تنهایی انجام می شود ، از ریا به دور می ماند .
5 – نماز شب با آرامش خاطر انجام می شود و به انسان آرامش می دهد ، عبادت شبانه فشار روحی را که عامل بسیاری از بیماریها است را کاهش داده و باعث سلامتی انسان نیز می گردد .
6 – ارادة انسان را قوی می کند ، کسی که اراده کرده که در دل شب بستر گرم و نرم خود را رها کند و وضو گرفته و در مقابل خداوند راز و نیاز کند ، این کار نوعی تمرین اراده نیز هست که در سایر کارها تسرّی پیدا می کند .
مراتب درک ثواب و آثار نماز شب
در روایات معصومین (ع) مراتبی برای درک ثواب و آثار نماز شب آمده است که این مراتب جهت تقویت ارادة خواندن نماز و عادت کردن به آن و طی تدریجی مراحل و درک ثواب نماز شب مفید می باشد :1 - نماز شب پیامبر اکرم (ص) که به صورت خواندن یازده رکعت به صورت متفرق بوده است ( دو رکعت می خواندند ، کمی استراحت می کردند و مجدداً دو رکعت دیگر اقامه می کردند ) 2 – خواندن 11 رکعت در سحر 3 – خواندن تعجیلی 11 رکعت 4 – خواندن تأخیری 11 رکعت 5 – خواندن 11 رکعت نشسته 6 – خواندن 11 رکعت بدون سوره 7 – خواندن نماز وتر و شفع (سه رکعت ) 8 – خواندن نماز وتر فقط 9 – خواندن دو رکعت قبل از خواب 10 – با وضو خوابیدن 11 – با تیمّم خوابیدن ، 12 – تیمّم کردن روی بستر استراحت و به خواب رفتن 13 – نیّت نماز شب خواندن و خفتن .
کیفیت نماز شب
اوّلِ وقت نماز شب از نصف شب است و هرچه به اذان صبح نزدیکتر باشد فضیلت بیشتری دارد و به این ترتیب است که ابتدا چهار نماز دورکعتی به نیت نماز شب خوانده شود که در هر رکعت هر سوره ای را می توان خواند و البته فضیلت معوذتین (ناس و فلق ) بیشتر است ، بعد از فراغت از این چهار رکعت ، یک نماز دورکعتی دیگر به نیت نماز شفع خوانده می شود و بعد از آن یک نماز یک رکعتی به نیت نماز وتر ، بهتر است که در این سه رکعت بعد از سورة حمد ، سورة توحید خوانده شود ( به منزلة یک ختم قرآن ) ، برای قنوت نماز وتر دعاها و مستحبات زیادی نقل شده است از جمله این که هفتاد مرتبه از خداوند طلب استغفار کند ، از خوف عذاب الهی گریان شود ، چهل نفر از برادران مؤمن خود را دعا کند ، 300 مرتبه بگوید اَلعَفو ، و بهتر است که برای شمارش تسبیح را به دست راست گرفته و دست چپ را برای دعا بلند کند . بعد از تمام شدن نماز نیز جهت تعقیبات اعمال و ادعیة زیادی وارد شده است و البتّه افضل آنها تسبیحات حضرت فاطمه (س) می باشد . ( جهت اطلاع بیشتر از کیفیت نماز شب و دسترسی به ادعیة مربوط به آن به کتاب مفاتیح الجنان ( حاج شیخ عباس قمی ) و معراج المؤمن (سید محمدتقی مقدم ) مراجعه نمائید ) .
استاد قنبر بیگی
جهت مطالعه بیشتر به کتابهای ذیل مراجعه نمائید :
1- والاترین بندگان خدا : شرح و تفسیر آیات عبادالرحمن – آیت الله مکارم شیرازی 2 – بهشت اخلاق 3 – فهرست موضوعی آیات قرآن 4 – تفسیر المیزان 5 – تفسیر نمونه 6 – تفسیر قمی 7 – تفسیر صافی ( فیض کاشانی ) 8 - میزان الحکمه (جلد 6 ) 9 - نورالثقلین
