گناهان کبیره - قسمت سوم

بسم اللّه الرّحمن الرّحیم

 

 تعدادی دیگر از گناهان کبیره - شرب خمر ، قمار ، ملاهی ، غنا ، دروغ 

يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ قُلْ فِيهِمَا إِثْمٌ كَبِيرٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ وَإِثْمُهُمَا أَكْبَرُ مِنْ نَفْعِهِمَا

13- شراب خواری
1  -   هم در قرآن کریم و هم  لسان معصومین (ع) گناه کبیره خوانده شده است .
2 -  خمر : به معنای پوشش است ، لذا پارچه ای را که زنان سَر خود را با آن می پوشانند خِمار می گویند . از آنجا که شراب قدرت تشخیص را از عقل گرفته و در واقع آن را می پوشانند به آن خمر می گویند .
3 - در تفسیر المیزان آمده است اثم با ذنب و امثال آن قریب المعنی است و آن حالتی است در عقل یا در موجودی از موجودات خارجی که موجب عقب افتادگی انسان از رسیدن به خیرات می شود . بنابراین اثم گناهی است که عواقب سوئی مربوط به جهات زندگی داشته و موجب محرومیت از سعادتها و خوشبختیها می شود . ( در کتاب مفردات راغب اصفهانی در معنای اثم آورده است : اثم ، کاری است که انسان را در انجام کارهای خیر کند و سست کند )
4 - در قرآن کریم اثم برای بعضی از گناهان مانند قتل ، کتمان شهادت ، افتراء ، کتمان و تبدیل وصیت آمده است ، اما از هیچ کدام از آنها به اثم کبیر یاد نشده است و تنها شراب و قمار را اثم کبیر دانسته است .
 5 - وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ: مراد استفاده هایی است که از خرید و فروش و ساختن و سرگرمی با آن حاصل می شود . ( هر چند سود جویان استفاده هایی می توانند برند اما گناه آن بسیار بزرگ است ، ضمناً شراب که عین نجاست است از نظر اسلام مالیّت ندارد پس خرید و فروش آن باطل و مال بدست آمده هم حرام است )
6 - شراب در تمام ادیان الهی حرام بوده است و هیچ انسان صالحی در طول تاریخ این عمل را انجام نداده است . ، هر چند در بعضی از کتابهای آسمانی تحریف شده مانند انجیل ، نسبت شراب خواری را به بعضی از پیامبران بزرگ الهی هم داده است .
7 - با وجود اینکه شراب در تمام ادیان الهی حرام بوده است اما در اسلام به جهت گرفتاری اعراب جاهلی به شراب به صورت تدریجی حرمت آن اعلام شده است تا آنها در مقابل احکام اسلام عکس العملی منفی نشان ندهند .
نهی شراب خواری در آیات قرآن و روایات معصومین (ع)
در بحث حرمت تدریجی شراب خواری ابتدا این آیه نازل شد  :   وَمِنْ ثَمَرَاتِ النَّخِيلِ وَالأعْنَابِ تَتَّخِذُونَ مِنْهُ سَكَرًا وَرِزْقًا حَسَنًا إِنَّ فِي ذَلِكَ لآيَةً لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ : از درختان نخل و انگور، مسكرات (ناپاك) و روزي خوب و پاكيزه مي‏گيرند ،  در اينجانشانه روشنی است برای جمعیتی که اندیشه می کنند . ( 67 نحل ) } ، شراب را در مقابل رزق حسن قرار داده است که به قرینه تقابل معنایش این است که شراب رزق حسن نیست ؛  سپس  این آیه نازل شد { يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ قُلْ فِيهِمَا إِثْمٌ كَبِيرٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ وَإِثْمُهُمَا أَكْبَرُ مِنْ نَفْعِهِمَا : در باره شراب و قمار از تو سؤال‏ مي‏كنند! بگو: در آنها گناه و زيان بزرگي است؟! و منافعي (از نظر مادي) براي مردم در بردارد ، ولي گناه آنها از نفعشان بیشتر است (بقره /219) } ؛ بعد از آن آیة   43 سوره نساء نازل شد :{ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَقْرَبُوا الصَّلاةَ وَأَنْتُمْ سُكَارَى حَتَّى تَعْلَمُوا مَا تَقُولُونَ : اي كساني كه ايمان آورده اید، در حال مستي به نماز نزديك نشويد، تا بدانيد چه مي‏گویید } و در پایان حرمت دائمی شراب اعلام شد : { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالأنْصَابُ وَالأزْلامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ :  اي كساني كه ايمان آورده‏ايد؟! شراب و قمار و بتها و ازلام (نوعي بخت‏آزمايي )، پليد و از عمل شيطان است، از آنها دوري كنيد تا رستگار شويد!   (90مائده ) }.
8 - در آیة چهارم با وجود اینکه از شراب و قمار نهی شده است و همین نهی دلالت بر حرمت می کند اما بعضی افراد مغرض برای اینکه راه را برای خود باز کنند این آیه را دلیل بر حرمت نمی دانند . در مناظره ای که امام کاظم (ع) با یکی از خلفاء بنی عباس داشته همین مطلب مورد مناظره قرار گرفته ؛ در کتاب فروع کافی از علی بن یقطین روایت شده است که گفت مهدی عباسی از امام کاظم (ع) پرسید : آیا شراب در قرآن حکیم تحریم شده است ؟ در صورتی که مردم تنها نهیی که از آن شده است را میدانند ولی تحریم آن را نمی دانند . حضرت (ع) فرمود : بلکه تحریم شده است ؛ گفت در کجای قرآن تحریم شده ؟ امام (ع) فرمودند : در این آیه : { قُلْ إِنَّمَا حَرَّمَ رَبِّيَ الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ وَالإثْمَ وَالْبَغْيَ بِغَيْرِ الْحَقِّ : بگوخداوند ، تنها اعمال زشت را ، چه آشكار باشد چه پنهانكاري حرام كرده است ، و همچنين گناه و ستمشان بناحق را (اعراف /33 )} ، و مراد از ماظهر زنای آشکار است و بیرقهایی که زنان فاحشه در جاهلیت بر خانه هایشان نصب می کردند و مابطن نکاح زنهای پدر است چون مردم پیش از بعثت رسول خدا (ص) چنین بودند که هرگاه مردی می مرد و زوجه ای داشت ، پسرش که از زن دیگری بوده زن پدر خود را تزویج می کرد ، و اما اثم همان شراب است چنان که در جای دیگر فرمود : { يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ قُلْ فِيهِمَا إِثْمٌ كَبِيرٌ } ؛ پس اثم در کتاب خدا همان خمر و قمار است ( فروع کافی /کتاب اشربه/باب تحریم خمر).
9 - شراب حرام است به هر اندازه که باشد . ( آنچه عنوان شراب را داشته باشد حرام است و لو قطره ای ) لذا در کتابهای فقهی نظیر لمعه الدمشقیه بیان می کند و لو قطرةً ( حتی اگر یک قطره باشد )
امام صادق (ع) : کسی که یک جرعه شراب بیاشامد خدا ، پیامبر و مؤمنین او را لعن می کنند  ( فروع کافی / کتاب الاشربه/ح16 )
10 - هر کس به هر نحوی با شراب ارتباط داشته باشد لعن و نفرین شده است . قال رسول الله (ص) : لعن الله الخمر (مشروب ) و تماحرها ( فشار دهندة آن ) و نمارسها ( کارندة درخت آن) و شاربها ( نوشندة آن ) و ساقیها (ساقی ) و بایعها ( فروشندة آن ) و مشتریها (خریدار آن ) و آکل ثمنها ( خورندة پول آن ) و حاملها ( حامل آن ) و المحمول الیه ( و آن کسی که به سوی او برده می شود ) . (بحارالانوار /ج100/ص44  )
14 - قمار
در قرآن عزیز و در آیة 219 سورة بقره و در روایت فضل بن شاذان از حضرت رضا(ع) در باب شمارة کبائر ، قمار را ذکر فرموده و همچنین در روایت اعمش از حضرت صادق (ع) به کبیره بودنش تصریح شده است .
از حضرت صادق (ع) است که خداوند در ماه مبارک رمضان می آمرزد ، مگر سه طایفه را : شراب خوار ، قمار باز و کسی که با مسلمانی کینه توزی نماید و دشمنی کند .
میسر هر نوع قمار را شامل می شود و از کلمة یسر به معنی آسانی گرفته شده ، چون قمار باز به آسانی و بدون رنج کسب و کار ، مال مردم را به چنگ می آورد.
ازلام  چوبهایی بوده است که با آن به طرز مخصوصی قمار می کرده اند و اقلام هم نامیده می شده است .
بازی کردن با آلات و وسایل مخصوص قمار(مانند ورق ) ، بدون شرط و برد و باخت و فقط به منظور سرگرمی و تفریح هم حرام است و حرمت آن هم مورد اتفاق فقهاء می باشد .
15 - اشتغال به ملاهی ( سرگرمی با آلات موسیقی )
پانزدهم از گناهانی که به کبیره بودنش تصریح شده ، سرگرمی با آلات موسیقی و نواختن انواع ساز ها مانند تار ، کمانچه ، پیانو ، طنبور و نظایر آنهاست . و در روایت فضل بن شاذان ، امام رضا (ع) می فرمایند : وَ الإشتِغال بِالمَلاهی .
به اتفاق تمام فقهاء ساختن ، خرید و فروش آلات لهو ، حرام و معامله اش باطل است . در تحف العقول از امام صادق (ع) نقل شده است : إنَّما حَرَّم اللهُ الصَّناعة الّتی هِی حرام کلّها بجیء منها الفساد محضاً نظیرُ البرابط و المزامیر و الشّطرنج و کلّ ملهّوبه وَ الطُّلبان و الأصنام وَ ما اشبه ذلک الی ان قال (ع) فحرام تعلیمهُ و َ تَعَلُّمُه و العَمل به و الاخذ الا علیه و جمیع التَّقَلّب فیه من جمیع وجوه الحرکات .  قید الفساد محضاً شاید اشاره به این نکته باشد که اگر استفاده عقلائی و بدون فساد وجود داشته باشد حکم فرق می کند ، مانند شطرنج که در زمان ما به عنوان ورزش فکری است نه آلت قمار .
حضرت امیرالمؤمنین (ع) فرمودند : ملائکه به خانه ای که در آن شراب ، یا آلات قمار یا ساز باشد داخل نمی شوند و دعای اهل آن خانه مستجاب نمی شود و برکت از آنها برداشته می شود ( وسائل الشیعه)
موسیقی بر سیستم اعصاب و روان انسان نیز تأثیر منفی می گذارد و تعادل آن را از بین می برد و باعث بوجود آمدن امراض مختلف روحی  می شود .
16 - غناء ( آوازه خوانی )
مرحوم سید ابوالحسن اصفهانی (رحمه الله) در رساله وسیلة النجاة این طور می فرمایند: غناء حرام است و گوش دادن به آن و کسب کردن به آن حرام است و تنها صدای خوب غنا نیست بلکه عبارت است از کشیدن صدا و گردانیدن آواز در حلق به کیفیّت ویژه ای که طرب آور  و مناسب مجالس لهو و لعب و محفل اهل معصیت و طرب باشد و نیز با آلات موسیقی ملایم و موافق باشد .
امام صادق (ع) : الغناء ممّا اوعد الله علیه النّار (فروع کافی /کتابالاشربه/باب غناء)
امام صادق (ع) و امام رضا در این باب به آیۀ 6 سوره مبارکه لقمان اشاره فرموده اند : { وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الْحَدِيثِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَيَتَّخِذَهَا هُزُوًا أُولَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ مُهِينٌ : و بعضي از مردم سخنان بيهوده را مي‏خرند! تا مردم را از روي ناداني، از راه خدا گمراه سازند و آيات الهي را به استهزا گيرند، براي آنان عذابي خواركننده است } .
1 - در معنای لَهْوَ الْحَدِيثِ  در تفاسیر اهل سنت از طریق مجاهد ، ابن عباس ، عکرمه و ابن مسعود نقل شده است که منظور شِراءُ المغنیات است . د تفاسیر مجمع البیان ، کنزالدقائق ، البرهان و نورالثقلین نیز مطابق نظر شیعه ، لَهْوَ الْحَدِيثِ  را غنا معنا کرده اند .   
2 - شخصی به نام نضربن حارث که از حجاز به ایران سفر می کرد ، افسانه های ایرانی مانند افسانه رستم و اسفندیار و سرگذشت پادشاهان را آموخته و برای مردم عرب بازگو می کرد و می گفت : اگر محمد (ص) برای شما داستان عاد و ثمود می گوید ، من نیز قصه ها و اخبار عجم را می گویم ؛ این آیه نازل شد و کار او را شیوه انحرافی دانست . (تفسیر نور)
3 - برخی مفسران در شأن نزول آیه گفته اند : افرادی کنیزهای آوازه خوان را می خریدند  تا برایشان آواز بخوانند و از این طریق مردم را از شنیدن قرآن توسط پیامبر (ص) باز دارند که آیة فوق در مذمت چنین افرادی نازل شد ( تفسیر نور و نمونه ) .
4 - در تفسیر مجمع البیان در معنای لَهْوَ الْحَدِيثِ  آمده است که اکثر مفسران آن را به باطل الحدیث معنا کرده اند .
5 - در تفسیر قمی شمول آن را غنا ، شرب خمر و تمام لهویات می داند .
6 - در تفسیر مجمع البیان و صافی آمده است که ابوجهل برای استهزاء پیامبر (ص) و قرآن و وعده های عذاب آن ، عده ای از مشرکان را دور خود جمع می کرد و به آنها می گفت : آیا شما را اطعام نکنم از زقّومی که صاحبتان شما را از آن می ترساند ؟ سپس به سراغ کره و خرما می فرستاد و می گفت این همان زقّومی  است که شما را با آنها می ترساند ؛ این سخنان ابوجهل ازمصادیق لَهْوَ الْحَدِيثِ  است .
در مجموع لَهْوَ الْحَدِيثِ  هر آنچه که انسان را از راه خدا باز می دارد می باشد ، از قبیل غناء ، سخنان باطل و لغو ، آلات موسیقی ، مسخره کردن به قرآن .
غناء نفاق می آورد :  امام صادق (ع) می فرمایند : گوش دادن به غناء ، نفاق را در قلب می رویاند چنان که آب سبزه را .( اصول کافی )
غناء مورث فقر است :  امام علی (ع) : الغناء یورث النفاق و یُعَقَّبُ الفقر : گوش دادن به غناء نفاق و فقر می آورد . (مستدرک /باب78 )
17 - دروغ
شیخ انصاری در مکاسب می فرماید : دروغ گفتن به حکم عقل و جمیع ادیان آسمانی و در شرع مقدس اسلام به ادلّه اربعه ( کتاب ، سنت ، اجماع ، عقل ) حرام است .
آیات قرآنی مربوط به دروغ
1 - دروغگو ایمان ندارد :{ إِنَّمَا يَفْتَرِي الْكَذِبَ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَأُولَئِكَ هُمُ الْكَاذِبُونَ: دروغ را آن کس به خدا می بندد که ایمان به آیات خدا نیاورد و این کافران البته خود مردمی بی ایمان و دروغگویند (نحل/105 ) }
2 -  دروغگو هرگز رستگار نمی شود : وَلا تَقُولُوا لِمَا تَصِفُ أَلْسِنَتُكُمُ الْكَذِبَ هَذَا حَلالٌ وَهَذَا حَرَامٌ لِتَفْتَرُوا عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ إِنَّ الَّذِينَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ لا يُفْلِحُونَ : و شما نباید از پیش خود به دروغ چیزی را حلال و چیزی را حرام کنید و به خدا نسبت دهید تا بر خدا دروغ ببندید که آنان که بر خدای خود دروغ بستند هرگز رستگار نخواهند شد (نحل/116)
 3 -  خداوند دروغگوی بسیار ناسپاس را هدایت نمی کند : إِنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي مَنْ هُوَ كَاذِبٌ كَفَّارٌ: خداوند آن كس را كه کافر و دروغگوست هرگز هدايت نمي‏كند (زمر/ 3)
4 - دروغگو مستحق لعن و خشم خداوند است :
الف ) فَمَنْ حَاجَّكَ فِيهِ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعَالَوْا نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَكُمْ وَنِسَاءَنَا وَنِسَاءَكُمْ وَأَنْفُسَنَا وَأَنْفُسَكُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَةَ اللَّهِ عَلَى الْكَاذِبِينَ  : هرگاه بعد از علم و دانشي كه در باره مسيح به تو رسيده، باز كساني با تو به محاجه و مجادله برخيزند، به آنها بگو : ما فرزندان خود را دعوت كنيم شما هم فرزندان خود را ، ما زنان خويش را دعوت نماييم  شما هم زنان خود را ، ما از نفوس خود دعوت كنيم  شما هم از نفوس خود ، آن‏گونه مباهله كنيم  و لعنت خدا را بر آنانکه دروغگويانند قرار دهيم. (آل عمران / 61 )
ب) وَالْخَامِسَةُ أَنَّ لَعْنَةَ اللَّهِ عَلَيْهِ إِنْ كَانَ مِنَ الْكَاذِبِينَ : و در پنجمين بار بگويد كه لعنت خدا بر او باد اگر از دروغگويان  باشد. (نور/ 7)
5 - دروغ فسق است :
الف ) فَلا رَفَثَ وَلا فُسُوقَ وَلا جِدَالَ فِي الْحَجِّ : در حج، آميزش جنسي با زنانتان و گناه و جدال نيست! (بقره / 197) برخی از فقهاء فسوق را دروغ گفتن معنا کرده اند .
ب ) يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ جَاءَكُمْ فَاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا أَنْ تُصِيبُوا قَوْمًا بِجَهَالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلَى مَا فَعَلْتُمْ نَادِمِينَ : اي كساني كه ايمان آورده‏ايد ، اگر شخص فاسقي خبري براي شما بياورد ، درباره آن تحقيق كنيد، مبادا به گروه‏هايي از روي ناداني آسيب برسانيد و از كرده خود پشيمان شويد (حجرات /6) ، حاجی نوری فاسق را دروغگو معنا کرده است .
6 - دروغ قول زور است : فَاجْتَنِبُوا الرِّجْسَ مِنَ الأوْثَانِ وَاجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ : از پليديهاي بتها اجتناب كنيد! و از سخن زور ( دروغ ) بپرهيزيد! (حج /30)
روایات در باب دروغ
1 - دروغ از شراب بدتر است :  امام باقر (ع) : إنَّ اللهَ جعل للشَّرِّ اقفالاً وَ جعل مفاتیح تلک الاقفال الشَّراب ، وَ الکذب شَرٌّ مِن الشراب : خداوند برای شر قفلهایی قرار داده است و کلید آن شراب است و دروغ بدتر از شراب است .(اصول کافی /باب کذب)
2 - دروغ فراموشی می آورد :  امام صادق (ع) : مجازات دروغگو آن است که خداوند فراموشی را بر او مسلط می کند . ( وسائل الشیعه)
گوش دادن به دروغ هم حرام است
1 - فَاجْتَنِبُوا الرِّجْسَ مِنَ الأوْثَانِ وَاجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ : از پليديهاي بتها اجتناب كنيد! و از سخن زور ( دروغ ) بپرهيزيد! (حج /30)
2 - وَالَّذِينَ لا يَشْهَدُونَ الزُّورَ وَإِذَا مَرُّوا بِاللَّغْوِ مَرُّوا كِرَامًا  : و كساني كه شهادت به باطل نمي‏دهند ( و در مجالس باطل شركت نمي‏كنند) و هنگامي كه با لغو و بي‏پايه برخورد كنند، بزرگوارانه  از آن مي‏گذرند (فرقان/72)
3 - سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ أَكَّالُونَ لِلسُّحْتِ : آنها بسيار به سخنان تو گوش مي‏دهند تا آن را تكذيب كنند و مال حرام فراوان مي خورند (مائده/42)
در تفسیر نمونه در بارة عبارت سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ  آمده است : آنها(قوم یهود) گوش شنوایی  برای شنیدن دروغ های بزرگانشان دارند .
استاد قنبر بیگی  
جهت مطالعه بیشتر به کتاب های زیر مراجعه نمائید :
1 - گناهان کبیره - آیت الله شهید دستغیب
2 - تفسیر نمونه  
3 - تفسیر نور     
4 - تفسیر نهج البیان
5 - تفسیر مجمع البیان  
6 - میزان الحکمه- مجلدات 10 ، 3 ، 11 ، 8